شما اینجا هستید
آخرین اخبار » در مورد خواهر قرآن چه می دانید؟!

صحیفه سجادیه، بزرگ یادگار امام سجاد علیه السلام، کتابی است شامل مناجات هایی از کلام این امام معصوم با پروردگار. در جای جای این دعا حضرت زبان درخواست از پروردگار را به آموخته اند. آموخته اند که چگونه برای بسیاری از امور کاربردی زندگی که در گیر و دار حوادث می افتیم و بطور کلی وقتی می خواهیم با معبود صحبت کنیم چه بگوییم، چگونه شروع کنیم و حتی چه از پروردگار بخواهیم. این کتاب آنقدر رنگ و بوی الهی دارد که آن زبور آل محمد نامیده اند.

در ایام زندگی امام سجاد علیه السلام که خفقان زمان، با این دعاها به جنگی فرهنگی پرداخته اند. عده ای از علما حتی این کتاب را که بعد از قرآن و نهج البلاغه از جمله کتاب های مهم دین اسلام که سرشار از منابع معرفتی است اخت القرآن یا خواهر قرآن و انجیل اهل بیت خوانده اند.

فقیه و فیلسوف بزرگ مرحوم شیخ محمد حسین اصفهانی; مؤلف حاشیه ارزشمند بر کفایه و مکاسب در کتاب انوار القدسیه در مورد صحیفه می گوید:

زبوره نور رواق العظمة

یفوق کل الزبر المعظمة

زبوره فی الحمد والتمجید

زینة عرش ربه المجید

فیه من الاخلاص والتوحید

ما لا تری علیه من مزید

زبور او (صحیفه سجادیه) نور رواق عظمت است که از کتاب های بلند دیگران برتر است . صحیفه او در حمد و ستایش خداوند، زینت عرش خدای بلند مرتبه است . در این کتاب آن قدر از اخلاص و توحید سخن گفته شده که بیش از آن نمی توان گفت .»

علامه فقید، شیخ آقا بزرگ تهرانی می نویسد: سند صحیفه سجادیه در هر طبقه و عصری سرانجام به امام باقر (ع) و زید شهید منتهی می شود که آن دو بزرگوار از علی بن الحسین (ع) نقل کرده اند . سپس می نویسد: این صحیفه از متواترات نزد اصحاب است .

 

معرفی شرح هایی که بر صحیفه نوشته شده اند

شروح فراوانی که تاکنون بر صحیفه نوشته شده است، گویای عظمت فوق العاده این کتاب عظیم عرفانی است . برخی از این شروح بر اساس تتبع کتاب شناس بزرگ، مرحوم حاج آقا بزرگ عبارت اند از:

۱ – شرح صحیفه، اثر میرزا ابراهیم بن محمد علی سبزواری، ملقب به وثوق الحکماء، متوفای ۱۳۵۸;

۲ – شرح صحیفه، نوشته میرزا ابراهیم بن میر محمد معصوم، متوفای ۱۱۴۹;

۳ – شرح صحیفه، شیخ تقی الدین ابراهیم بن علی بن حسن بن محمد بن صالح بن اسماعیل کفعمی صاحب المصباح، متوفای ۱۹۰۵ هجری قمری;

۴ – شرح صحیفه، مولا شریف ابوالحسن بن محمد طاهر، متوفای ۱۱۴۰ ه . ق;

۵ – شرح صحیفه، میرزا محمد باقر حسینی فارسی شیرازی;

۶ – شرح صحیفه، علامه محمد باقر مجلسی;

۷ – شرح صحیفه، محقق داماد، میر باقر حسینی استرآبادی;

۸ – شرح صحیفه، مولا بدیع هرندی;

۹ – شرح صحیفه، مولا محمد تقی مجلسی اصفهانی، متوفای ۱۰۷۰ ه . ق;

۱۰ – شرح صحیفه، سید جمال الدین کوکبانی، متوفای ۱۳۳۹ ه . ق;

۱۱ – شرح صحیفه، مولا حبیب الله بن علی کاشانی;

۱۲ – شرح صحیفه، شیخ حسن عباس بن محمد علی بلاغی نجفی، صاحب تنقیح المقال;

۱۳ – شرح صحیفه، میرزا حسن بن مولا عبد الرزاق لاهیجی;

۱۴ – شرح صحیفه، مولا تاج الدین حسن بن محمد اصفهانی;

۱۵ – شرح صحیفه، محقق آقا حسین خوانساری، متوفای ۱۰۹۹ ه . ق;

۱۶ – شرح صحیفه، مولا حسین بن مولا حسن بن حسن جیلانی اصفهانی، متوفای ۱۱۲۹;

۱۷ – شرح صحیفه، سید حسین بن حسن بن ابوجعفر، متوفای ۱۰۰۱ ه . ق;

۱۸ – شرح صحیفه، شیخ عزالدین حسین بن عبدالله حارثی عاملی، پدر شیخ بهائی، متوفای ۹۴۸;

۱۹ – شرح صحیفه، مولا خلیل بن قاضی قزوینی;

۲۰ – شرح صحیفه، سید محمد رضا اعرجی;

۲۱ – شرح صحیفه، مولا رضا علی طالقانی;

۲۲ – شرح صحیفه، مولا محمد سلیم رازی;

۲۳ – شرح صحیفه، مولا محمد صالح بن محمد باقر روغنی قزوینی;

۲۴ – شرح صحیفه، سید صدر الدین بن نصیر الدین بن میر محمد صالح طباطبائی;

۲۵ – شرح صحیفه، مولا جمال السالکین عبدالباقی خطاط تبریزی;

۲۶ – شرح صحیفه، مفتی میر عباس لکنهوئی;

۲۷ – شرح صحیفه، مولا عبد الغفار رشتی;

۲۸ – شرح صحیفه، ابن مفتاح ابوالحسن عبدالله ابوالقاسم;

۲۹ – شرح صحیفه، میرزا عبدالله افندی بن میرزا عیسی تبریزی اصفهانی، صاحب ریاض العلاء;

۳۰ – شرح صحیفه، مولا محمد طاهر بن حسین شیرازی، ساکن قم;

۳۱ – شرح صحیفه، سید صدر الدین علی بن نظام الدین دشتکی شیرازی، متوفای ۱۱۲۰;

۳۲ – شرح صحیفه، شیخ محقق نورالدین ابوالحسن علی بن عبدالعالی کرکی، متوفای ۹۴۰;

۳۳ – شرح صحیفه، مولا مفسر ابوالحسن علی بن حسن زواری;

۳۴ – شرح صحیفه، شیخ علی بن شیخ زین العابدین بن شیخ محمد بن شیخ حسن بن شهید ثانی;

۳۵ – شرح صحیفه، شیخ علی بن شیخ ابی جعفر محمد بن جمال الدین ابو منصور حسن بن زین الدین شهید ثانی;

۳۶ – شرح صحیفه، میرزا محمد علی بن نصیر چهار دهر رشتی، متوفای ۱۳۳۴;

۳۷ – شرح صحیفه، شیخ محمد بن حاج سلیمان حبشی بلخی;

۳۸ – شرح صحیفه، ملا فتح الله خطاط;

۳۹ – شرح صحیفه، شیخ فخر الدین بن محمد علی طریحی نجفی;

۴۰ – شرح صحیفه، سید محسن بن قاسم بن اسحاق صنعانی زیدی، قرن سیزدهم;

۴۱ – شرح صحیفه، سید محسن بن احمد شای، متوفای ۱۲۱۵;

۴۲ – شرح صحیفه، میرزا محمد بن محمد مشهدی مؤلف تفسیر کنز الدقائق;

۴۳ – شرح صحیفه، شیخ الاسلام بهاء الملة و الدین شیخ بهائی، متوفای ۱۰۳۰;

۴۴ – شرح صحیفه، سید نعمت الله جزائری، متوفای ۱۱۱۲، این شرح به نام «نور الانوار» نامیده شده و نامبرده شرح دیگری بر صحیفه دارد که غیر آن است;

۴۵ – شرح صحیفه، سید علیخان شیرازی، موسوم به «ریاض السالکین » که از بهترین شروح صحیفه است که اخیرا در هفت جلد توسط مؤسسه انتشارات اسلامی قم وابسته به جامعه مدرسین تجدید چاپ شده است; (۱۳)

و اما شروح معاصران:

۴۶ – شرح صحیفه، سید علی نقی فیض الاسلام;

۴۷ – فی ضلال الصحیفة السجادیة، از نویسنده پر تالیف مرحوم محمد جواد مغنیه;

۴۸ – شرح صحیفه سجادیه، از مرحوم میرزا ابوالحسن شعرانی;

۴۹ – فی رحاب الصحیفة السجادیة، تالیف عباس علی موسوی لبنانی;

۵۰ – دیار عاشقان، در هفت جلد ، شرح صحیفه سجادیه حسین انصاریان;

۵۱ – ترجمه و شرح صحیفه سجادیه، امامی و آشتیانی;

۵۲ – شرح و ترجمه صحیفه سجادیه، سید احمد فهری;

۵۳ – تلخیص الریاض، در سه جلد – که تلخیص «ریاض السالکین » است – ; از سید ابوالفضل حسینی;

آنچه گفته آمد، شروحی است که بر مجموعه صحیفه نگاشته شده است، اما شروحی که بر برخی از دعاهای آن; مانند شرح «دعاء مکارم الاخلاق » شرح «دعاء توبه » و . . . فراوان است که از ذکر نام آنها صرف نظر می کنیم .

آثار دیگر

آثار دیگری که درباره صحیفه انجام شده است عبارت اند از:

۱ – المعجم المفهرس لالفاظ الصحیفة السجادیه، که معجم الفاظ صحیفه است، از سید علی اکبر قرشی;

۲ – الدلیل الی موضوعات الصحیفة السجادیة، تالیف شیخ محمد حسین مظفر، که معجم موضوعی صحیفه است;

۳ – قاموس الصحیفه، تالیف سید ابوالفضل حسینی، که شرح و توضیح اجمالی برخی از لغات صحیفه سجادیه است .

صحیفه های دیگر

گفتنی است که صحیفه سجادیه، حاوی ۵۴ دعای امام سجاد (ع) است که برخی از دعاهای آن جناب است، لذا برخی از بزرگان دامن همت به کمر زده صحیفه های دیگری تدارک دیده اند که دعاهایی که در صحیفه موجود نیست، در آن گرد آورده اند . این صحیفه ها عبارت اند از:

۱ – الصحیفة السجادیة الثانیه (به لحاظ آن که صحیفه معروف اول است، این را دوم نامیده اند). از مرحوم محمد بن حسن الحر العاملی صاحب وسائل الشیعه;

۲ – الصحیفة السجادیة الثالثة، از مرحوم میرزا عبدالله بن عیسی بن محمد صالح التبریزی اصفهانی، معروف به افندی، صاحب ریاض العلماء;

۳ – الصحیفة السجادیة الرابعة، شیخ حاج میرزا حسین بن محمد تقی بن میرزا علی محمد نوری;

۴ – الصحیفة السجادیة الخامسة ، تالیف سید محسن بن عبدالکریم بن علی امین عاملی;

۵ – الصحیفة السجادیة السادسة، تالیف محمد صالح بن میرزا فضل الله المازندرانی الحائری;

مجموعه این صحائف به ضمیمه برخی از دعاهای دیگر امام سجاد (ع) در مجموعه ای کامل تحت عنوان «الصحیفة السجادیة الجامعة » توسط مؤسسة الامام مهدی (ع) قم منتشر شده که به حق کاری ارزشمند و شایسته تقدیر است .

 

صحیفه سجادیه در کلام بزرگان

امام خمینی(ره) در زمان هدیه کتاب صحیفه سجادیه به نوه خویش، سید علی، در نامه‌ای خطاب به ایشان، به معارف الهی این کتاب و نعمت‌هایی که در این سفره معنوی در اختیار انسان‌ها قرار گرفته، اشاره دارد. ایشان می‌نویسد: «صحیفه کامله سجادیه، نمونه کامل قرآن صاعد است و از بزرگ‌ترین مناجات‌های عرفانى در خلوت‌گاه انس است که دست ما کوتاه از نیل به برکات آن است؛ آن کتابى است الهى که از سرچشمه نور خداوند نشأت گرفته و طریقه سلوک اولیاى بزرگ و اوصیاى عظیم‌الشأن را به اصحاب خلوت‌گاه الهى مى آموزد.

علامه حسن‌زاده آملی آرزو کرده است که این کتاب شریف به عنوان متن درسی در حوزه‌های علمیه تدریس شود تا معارف اصیل اسلامی از این طریق احیا شود. ایشان می‌نویسد: «… در نظر این کمترین، انجیل اهل بیت و زبور آل محمد (صحیفه کامله سجادیه) در عداد کتب درسی درآیند که نقش خوبی در احیای معارف اصیل اسلامی است؛ البته فهم و تعلیم و تعلّم آن‌ها بدون معرفت به علوم ادبی و معارف نقلی و عقلی و عرفانی صورت‌پذیر نیست.»

مرحوم فیض الاسلام در مقدمه شرح خود بر این کتاب ارزشمند می‌نویسد: «این کتاب را هر کس از روی اخلاص و با نیت پاک بخواند و در فهم معانی آن‌ اندیشه کند بی‌درنگ نور الهی در دل او تابیده و متوجه خداوند متعال گشته و به راه سعادت و نیک‌بختی دنیا و آخرت قدم می‌گذارد.»

پروفسور آنه ماری شیمل محقق آلمانی می‌گوید: «من خودم همواره دعاها، احادیث و اخبار اسلامی را از اصل عربی آن می‌خوانم. بخش کوچکی از کتاب مبارک صحیفه سجادیه را به آلمانی ترجمه و منتشر کرده‌ام.» [۲۴] این نویسنده به تاثیر شگرف ترجمه این کتاب بر یک خانم کاتولیک متعصب اشاره کرده و می‌نویسد: «این خانم کاتولیک وقتی فهمید من دعاهای اسلامی را ترجمه می‌کنم، دل‌گیر شد که مگر در مسیحیت و در مکتب مقدسه خودمان کمبودی داریم که تو به ادعیه اسلامی روی آوردی؟! وقتی کتابم چاپ شد،یک نسخه برای او فرستادم. یک ماه بعد تلفن زد و گفت: صمیمانه از هدیه این کتاب متشکرم، زیرا هر روز به جای دعا آن را می‌خوانم».

شهید مطهری به تاثیر پذیری روحانیت شیعه از این کتاب ارزشمند و از طرفی تاثیرگذاری روحانیت در طول تاریخ اشاره کرده و معتقد است روحانیت شیعه منشا حرکت‌ها و انقلاب‌های بزرگ شده‌اند ولی روحانیت‌های دیگر حتی روحانیت اسلامی تسنن نتوانسته‌اند چنین باشند. ایشان معتقد است «یک ریشه این امر این است که فرهنگ این روحانیت فرهنگ شیعی است فرهنگی است که از نهج البلاغه علی(ع) تغذیه می‌شود که دیگران چنین چیزی ندارند فرهنگی که عاشورا دارد و دیگران ندارند فرهنگی که صحیفه سجادیه دارد و دیگران صحیفه سجادیه ندارند.»

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است -
آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد -

پایگاه خبری احسن نیوز | خبری | تحلیلی| تبیینی| مطالبه گری